Kỹ năng sống cho trẻ mầm non – 5 câu hỏi giúp bé vượt qua mặc cảm lỗi lầm

– Yến Phương Lâm dịch từ Blog của Amanda Jette Knox –

Lớn hay nhỏ, chúng ta đều mắc lỗi. Phạm phải những sai lầm là điều không thể tránh khỏi đối với mỗi con người. Đi qua những lỗi lầm khiến cho chúng ta hoàn thiện kỹ năng chiến thắng những mặc cảm xấu hổ, sợ hãi hay buồn bực.
Sự “phục hồi” được mô tả như là khả năng trở về trạng thái bình thường nhanh chóng sau những tình huống khó khăn. Đó cũng là một kỹ năng mà mỗi đứa trẻ cần học được. May mắn thay, những lỗi lầm nhỏ nhặt trong giai đoạn đầu đời của mỗi đứa trẻ lại là những lần tập dượt cho khả năng tự “phục hồi” của chúng.
Bằng cách trò chuyện cùng con để đánh giá tình hình, phân biệt rõ ràng ranh giới giữa sự thực và cảm giác, rồi tìm ra hướng giải quyết, chúng ta sẽ tạo ra cho bé một bản sơ đồ kế hoạch trọn đời để luôn biết cách thoát ra khỏi những cảm xúc tiêu cực sau khi mắc lỗi.
Một cách đương nhiên, tôi biết rằng các con tôi sẽ lại mắc những sai lầm tiếp theo trong cuộc đời chúng , và con của bạn cũng sẽ thế thôi có phải không nào! Chúng ta không thể né tránh được những quy luật tất yếu của cuộc sống nhưng chúng ta có thể giúp con cảm thấy dễ chịu hơn trong những tình huống sắp xảy ra. Đây là năm câu hỏi tôi dành cho các con của mình khi chúng đang dằn vặt vì phạm phải những sai lầm.
Câu hỏi 1: Điều gì đã thực sự xảy ra ?
Biết được sự thực là việc đầu tiên bạn phải làm. Chúng ta không thể giúp bé nếu không biết cái gì đã diễn ra. Sự thực khác với những điều mà chúng ta cảm thấy. Giúp con hiểu được sự khác nhau giữa sự thực cảm xúc là điều quan trọng đầu tiên để bọn trẻ giải quyết được những vấn đề của chúng bây giờ và cả sau này.
“Con đã làm loạn bữa tiệc và sẽ chẳng ai mời con đi sinh nhật nữa đâu” không phải là một sự thực. “Làm loạn” ở đây là sản phẩm của việc thừa nhận hàng lọat những hành động không nên không phải con đã làm kết hợp với nỗi lo về việc không ai mời mình đi sinh nhật nữa. Lúc này, bạn cần hỏi con bạn những câu hỏi để biết được điều gì đã xảy ra.
“Ý con làm loạn là gì ?” “Con kể cho mẹ nghe việc con đã làm được không ?”
“Có ai nói với con là sẽ không mời con đến sinh nhật nào nữa không hay đó chỉ là do con nghĩ thế?”
Bạn phải đào xới thông tin một cách minh mẫn, rồi xác nhận lại với con “vậy nếu mẹ hiểu đúng thì con đã bực tức và hét vào bạn Spencer trước mặt rất nhiều người chỉ vì bạn ấy đã ăn mất cái bánh cuối cùng trên đĩa, đó có phải là điều đã diễn ra ?”
Nhiều lúc chỉ đơn thuần là lột trần mọi thông tin nhưng sự thực đó lại giúp con chúng ta định hình đúng hơn mức độ “nghiêm trọng” của lỗi lầm mà bé đã nghĩ đến trong một tâm trạng buồn bực vô bờ bến.
Câu hỏi 2: Con đã cảm thấy như thế nào ?
Giờ thì sự thực đã được lôi ra khỏi đầu con bạn và phơi bày ra trước hai mẹ con. Đã đến lúc tìm ra cái gì đang diễn ra ở trong tim.
Tốt hay xấu, cảm xúc là phần tất yếu trong cuộc sống mỗi người. Xấu hổ, sợ hãi, lo lắng là những cảm xúc cơ bản sau khi tổn thương, thế nhưng nhiều em bé lại bị những cảm giác bực bội hoặc việc tự kết tội bản thân mình xen vào trước khi đến được với những cảm xúc cơ bản kia.
Các em càng nhỏ thì lại càng khó khăn trong việc nhận biết và gọi tên cảm xúc của mình thế nên giai đoạn này là lúc ta cần dạy cho con nhất.
Liệu con bạn đã mô tả được chính xác mình cảm thấy gì chưa (“điều này làm con đau bụng đấy. Con sẽ không qua nhà bạn Jack nữa đâu”). Thế nên, cùng với việc xác nhận sự thực đã xảy ra, bạn phải giúp con nhận ra mình cảm thấy thế nào nữa (“Con lo lắng Jack ghét con vì con đẩy bạn đúng không? Thỉnh thoảng khi mẹ xấu hổ mẹ cũng cảm thấy thế, ý mẹ là cũng thấy đau hết cả bụng)
Bạn là người hiểu con bạn hơn ai hết, thế nên chỉ có bạn mới có thể hướng dẫn bé gọi tên những cảm xúc bằng thời gian và sự quan sát của bạn đối với con. Một vài bé thì bước qua giai đoạn này rất nhanh nhưng một vài bé thì cảm thấy khó khăn và luẩn quẩn khá lâu trong lòng.
Câu hỏi 3: Con học được gì từ điều này?
Với câu hỏi này bạn lại cần tránh cho bé sự tác động của cảm xúc. Thật là khó để xác định một cách lý trí khi đầu óc còn bị bao phủ bởi những xúc cảm dồn dập.
Khi bạn hỏi con học được gì, hãy chuẩn bị tâm lý là con bạn chẳng nhìn ra được cái gì đáng kể lắm đâu. Có thể mất nhiều giờ, nhiều ngày hoặc thậm chí là nhiều tuần thì một “kinh nghiệm” mới được rút ra từ những việc chưa tốt.
Bọn trẻ càng nhỏ thì càng khó phân biệt rõ ràng đâu là thứ chúng rút ra được, thế cho nên, hỏi con những câu dẫn dắt kiểu như “hồi mẹ bé bằng con mẹ cũng gặp tình huống như thế này, và mẹ rút ra rằng …” Khi bọn trẻ nhận ra rằng chúng có thể học được nhiều điều qua những lần “tai nạn” chúng sẽ lạc quan hơn trong những lần gặp khó khăn sau này.
Câu hỏi 4: Lần sau thì con sẽ thay đổi như thế nào ?
Đây là lúc nên lên kế hoạch hành động cùng với nhau. Hầu hết chúng ta đều mất kiềm chế sau khi phạm lỗi và chỉ chăm chăm nhìn vào hậu quả. Điều quan trọng hơn là chúng ta cần vạch ra những kế hoạch để xử lý những tình huống tương tự có thể xảy ra lần sau.
“thay vì gian dối trong bài kiểm tra, con sẽ học chăm hơn đúng không nào?”
“thay vì đánh luôn bạn Lily khi bị trêu chọc, con sẽ đi đến và nói với cô giáo chứ?”
Câu hỏi 5 : Giờ thì con cảm thấy thế nào ?
Đến lúc này bạn đã nắm rõ sự thực, đã giúp con gọi tên được cảm xúc, rút ra được kinh nghiệm và lên được một kế hoạch phòng tránh cho tương lai, những gì còn phải làm chỉ là khiến cho con bạn biết rõ ngày mai trời lại sáng.
Có nhiều khả năng là khi bạn hỏi câu này thì bé chưa phải là 100% cảm thấy dễ chịu hơn đâu, nhưng chắc chắn là bé sẽ cảm thấy tốt dần lên khi chúng ta kiên trì và quan tâm thực sự.
Cuối cùng thì bé của bạn sẽ khôn lớn nên người. Chúng ta đều là những con người không hoàn hảo thường xuyên đưa ra những quyết định không hoàn hảo, nhưng với tình yêu và sự đồng hành của bạn, con bạn sẽ dần chuyển từ phía những mặc cảm lỗi lầm sang phía của một em bé mạnh mẽ và khôn ngoan hơn. Điều này chẳng đáng để chúng ta cố gắng lắm sao ?

Bài Viết Liên Quan